Мурат Әхмәди: Тамашибинни узақ күткүзмәймиз…

1
322

Мурат Абдрим оғли, театримизда қайта қурулуш ишлири башлинишиниң асасий сәвәви немидә?

—-Есиңларда болса керәк, 2002- жили 1-октябрьдә елимизниң Тунжа Президенти Нурсултан Әбишоғли Назарбаев театримизда қайта қурулуштин (реконструкция) кейин, йеңи имаритимизни ечип бәргән еди. Шу вақитта пүткүл театр йеңилинип, пәқәт сәһнә кейингә қалдурулған. Сәвәви, cәһнигә наһайити көп хиражәт керәк болди вә ихтисадий қийинчилиқлар түпәйли, һөкүмәт тәрәптин бу пул ажритилмиди. Шу вақтида биз тамашибин залини, артистларниң кабинетлирини, репетиция  бөлүмлирини жөндидуқ. Бирақ, һөкүмәт органлири билән бираз вақиттин кейин сәһнимизни йеңилаш үчүн йәнә пул бөлүнүшигә келишкән едуқ. Шу аридин хелә вақит өтүп кәтти, мән икки  қәрәл депутат болдум. Мәжлистә мошу мәсилини мән бир нәччә қетим көтәрдим. Шунда маңа бираз күтүңлар, дәп жавап берилди. Кейинирәк, йәни 2014-жили  ПСДға (проектно сметная стоимость ) 32 млн тәнгә бөлүнди. Буниң үстидин институт ишләп, мәдәнийәт министрлигигә әвәтилди. Әсли бу ПСД пәқәт үч жилғила мөлчәрләнгән. Қарисақ, арида бу қәрәлму өтүп кетәй деди, бирақ пул бөлүнмиди. 2016-жили мениң депутатлиқ ишим аяқлашқан болсиму, мән Парламентқа кирип, депутатларниң алдида бу мәсилини йәнә көтәрдим. Шунда һөжжәтләрни көтирип қарисақ, театрниң намиму һеч йәрдә йоқ болуп чиқти. Андин бу иш 2017-жилниң сентябрь ейиға қалдурулди. Сентябрьда мән йәнә барлиқ һөжжәтләр билән Парламентқа кирдим вә мәсилини көтәрдим. Жилниң ахири дәп, буниңға қарши чиққан депутатларму болди. Тәлийимгә, шу вақтидики Парламент мәжлисниң бюджет вә маалийә  комитетиниң рәиси Гульжан Қарагусова мени наһайити қоллиди. Шуниңдин кейин депутутларниң көпчилиги вә мәзкүр комитеттики 12 депутат Уйғур театрниң мәсилисини кейинки жилниң бюджетиға киргүзүш керәк, дәп, қол қойди һәм 2017-2020 үч жиллиқ бюджетқа киргәзди. Мошу арилиқта депутатларниң иш групписиға өзәм қатнишип, уйғур театриниң гепи чиқса, жававини берип,  2,5 ай давамида Мәжлистә жүрдум. Ахири Мәжлис қол қоюп, Сенатқа әвәтти. Сенатниң олтиришлириғиму мән бир айдәк қатнаштим. Андин Сенат қол қоюп, Президентқа әвәтти. Шуниңдин кейин Президент қол қойғанлиғи тоғрилиқ һәм 1млрд 560 млн тәнгә билән Уйғур театри бюджетқа кирди, дегән хуш хәвәр кәлди. Мән хошаллиғимдин дәрру Алмутиға телеграмма әвәттим. 2018-жили июль ейида қурулуш ишлирини башлидуқ. Өткән жилға бөлүнгән 300 млн тәнгини толуғи билән ишләттуқ. Әнди 2019-жилға 500 млн тәнгә, униңдин кейинки 2020-жилға 700 млн тәнгә ахча бөлүнүп, сәһнимиз вә униңға қошумчә тамашибин зали қайта қурулуштин өтиду. Биз ойлаватимиз, министрликниң алдиға мәсилини дурус қойсақ, мүмкүн қурулуш ишлири 2019-жилила пүтүп кетиши мүмкүн. Тамашибинни узақ күткүзмәймиз…

—Мурат Абдрим оғли, театримизда қайта қуруш ишлири аяқлашқандин кейин, қандақ технологиялик мумкүнчиликләр пәйда болиду?

—Театримизниң сәһнисини әсли, 1 дуния урушидин кейин қеп қалған япон мәһбуслири ясиған екән. Тәкитләш керәкки, улар сәһнини наһайити пухта ясиған. Лекин униңда һеч бир техникилиқ  мүмкүнчиликләр йоқ. Мәсилән, сәһнә пеқирмайду, оркестр үчүн чоңқур   жай (оркестровая яма)  көтирилмәйду. Андин кейин жуқури-төвәнгә чиқип-көтирилидиған йол йоқ, йоруқ билән музикиси шу 1934-жилдин бери қалған, униңдин башқа сәһниниң өп-чөриси чирип, үстидин су аққан. Шу сәвәптин бизгә сәһнини йеңилаш һажәт болди. Мәсилән, спектакльда ямғур яки қар яғқанни, яки шамал чиқанни, от кәткәнни көрситиш керәк. Мана мошу эффектлар биздә йоқ еди. Әнди, йеңиланған сәһнимиздә буларниң һәммиси болиду.

—Бүгүнки күндә театр қандақ вә қәйәрләрдә ишләватиду?

—Театримизда көп жиллардин бери ишләватқан абонемент системиси давамлишивериду, бирақ азирақ қисқирайду. Қайта қурулуш ишлириға мунасивәтлик тамашибинлар театрға келәлмәйду, шуңа һазир биз  йөлиништа ишләватимиз. Улар- Н.Сац намидидики балилар театри, Туздыбастау,Ават, Қәйнәзәр мәһәллилиридики мәдәнийәт өйлиридә. Бийилқи репертуаримизда премьерилар көп, уларни шәһиримиздә қайсу театр бош болса, шу  сәһниләрдә қойиватимиз. Мәсилән йеңи жиллиқ  концертлиқ программимизни филармонияда, андин Ават вә Туздыбастау, Қайназар  мәһәллилириниң мәдәнийәт өйлиридә тамашибинларниң диққитигә сундуқ. Абонементлиқ системимиз давамлишиватиду. Шундақла бийил көпирәк гастрольлуқ сәпәрләрдә болумиз. Мәсилән Уйғур, Панфилов, Әмгәкчиқазақ наһийәлиригә, елимизниң башқиму шәһәрлиригә, Қирғизстанға баримиз. Униңдин кейин, биз өткән жили Түркийәгә барған едуқ, уларға сәньитимиз наһайити йеқип кетипту. Бийил бизни йәнә тәклип қиливатиду, у дөләткә 15 күнгә баримиз.Униңдин  башқиму тәклипләр көп, мәсилән Европиға чақириватиду, шу мәмликәтләргиму гастрольға беришимиз мүмкүн.

—Мурат Абдрим оғли, жирақ вә йеқин чәт әлләрдә һәр хил хәлиқ ара дәрижидики фестиваль, конкурслар, конференция болуп туриду. Мана мошундақ хәлиқ ара дәрижидики чарә-тәдбирләрдә ахирқи вақитта көпинчә қазақстанлиқ уйғурлар намидин кәспий артистлиримиз әмәс, бәлки һәр хил һәвәскарлар ансамбльлиримиз яки нахшичилиримиз  бариду. Әпсуслинарлиқ йери, уларниң оюнлири көпинчә дегәндәк дәрижидә әмәс. Немә үчүн мошундақ һадисиләр йүз бериватиду?

—-Мениңдә бурундин тартип  шундақ көзқараш бар- һәр қандақ йәрдә миллий сәньитимизни пәқәт Уйғур театри арқилиқ көрситиш керәк. Әгәр һәвәскарлар барған һаләттиму, уларниң сәньитини театрдики кәспийләр көрүп, баһалап, билмигән йерини үгүтүп әвәтиш һажәт. Униңдин башқа чәт әлдин сәньәткарларниму пәқәт театр арқилиқ тәклип қилиш керәк. Сәвәви, театр бу сәньәтниң бирдин бир карханиси, дәп ойлаймән. Бирақ, кейинки жиллири, базар мунасивәтлири овж алғандин бери, пули бар һәр қандақ адәм өзи билгән артистларни тәклип қилип, һәқиқәтни ейтсақ, пул тепиш нийитидә, төвән дәрижилик концертларни уюштуруватмақта. Бу кәлгән сәньәткар үчүн һәм  уюштурғучилар үчүн аброй әмәс. Униңдин башқа, көп вақитта һәвәскарлиримиз чәт әлдики һәр хил конкурсларға қатнишип, биринчи орунларни елип келиду. Бирақ кейин қарисаң, уларниң ижадийити тохтап қалған, илгириләш йоқ. Униң баһасиму, қәдриму болмайду.  Буниңға театр арилашмиғанлиқтин, һеч нәрсә ейталмаймиз. Шуниң үчүн, кимду ким, әгәр сәньәткарларни чәт әлдин тәклип қилса, яки өзи берип, һүнирини намайиш қилса, пәқәт театр арқилиқ иш тутуш керәк. Биз болсақ, уларға тосалғулуқ қилмаймиз, пәқәт ярдәм қилимиз. Әпсус, һазирчә ундақ болмайватиду. Мениңчә, буни миллий мәдәнийәт мәркәзлиримиз нәзәрдә тутуши һажәт. Биздә һәр бир наһийәдә, вилайәтләрдә мәркәзлиримизниң шөбилири бар. Мана мошу жәмийәтлик тәшкилатлар өз зиминисигә алса, бу ишлар йолға чүшәтти.

—Бир аз вақит илгири Маливай йезисида бир өйлиниш тойида уйғур яшлири арисида чоң жаңжал чиқип, униң нәтижисидә той бузулуп, бирлири дохтурханиға йәткүзүлүп, бирлири сот алдида жавапқа тартилди. Бу вақийә һәққидә һәтта елимиздики тонулған аммивий әхбарат васитилиридә һәм ижтимаий торларда йезилип, тарқилип кәтти. Мана мошу вақийәгә көз қаришиңиз қандақ?

Бу йәрдә мән йәнә бир вақийәни мисалға кәлтүримәкчимән. Йеқинда Қарағанда шәһиридики ресторанларниң биридә, қазақ вә әрмән яшлири арисидә жаңжал чиқип, нәтижидә 23 яшлиқ яш қазақ жигити вапат болди. Буни милләтләр ара тоқунуш мәсилисигә айландуруватқанларму чиқти. Бу наһайити хата көзқараш, дәп ойлаймән. Биз һәммисиз Қазақстан пухралири, әгәр бирси хаталиқ әвәткән болса, у пәқәт дөлитимизниң қануни алдида жавап бериши керәк. Қайсу милләт болушимиздин қәтъий нәзәр, сотқа тартилиши лазим. Мәсилән сиз ейтиватқан тойда, башқа милләт йоқ, уйғур билән уйғур соқушқан. Мана мошу һәр икки вақийәдә жаңжалниң сәвәви немә? Сәвәпкар -у һарақ. Биз театр коллективидиму бу хил һадисиниң болмаслиғи үчүн һәрикәт қиливатимиз. Йәни, һарақни ичидиғанлардин тазилаватимиз- уларни маашини қисқартиватимиз, гастрольға әвәтмәйватимиз вә ш.о. Чүнки, һараккәш артист- у биринчидин коллективни, өзини, шундақла тамашибинни һөрмәтлимәйдиған инсан. Умумән, һәр қандақ сорунда мәс адәмла жаңжал чиқириши мүмкүн, һарақ ичмигән адәм һеч вақтида соқушмайду. Буни той уюштурватқан адәмму нәзәр қилиш керәк, униң алдини елиш керәк, сәнәни дурус уюштурушни билиш керәк. Әпсуслинарлиқ йери, мениңчә, мундақ вақийәләр өзгиләр алдида миллитимизниң дәрижисини пәқәт төвәнлитиду.

—-Мурат Абдрим оғли, мәлумки, һәр қандақ милләтниң намини дуния миқиясида асасән алимлар, спортчилар вә сәньәтчиләр  тонуштуриду. Бүгүнки таңда өзиниң жуқури дәрижилик сәньити: музикиси, нахшилири билән уйғурларниң намини тонуштурватқан сәньәткарлирмиз йоқниң орнида. Мәсилән, көп вақитта нахшилиримизму той дәрижисидә болуватиду. Бу мәсилигә мунасивәтлик пикриңиз қандақ?

— Бу йәрдә шуни тәкитлимәкчимәнки, театрда ишләватқан артистларниң тойларда һүнәр көрситишигә биздә чәк қоюлған. Сәвәви, уларниң бу ишқа һоқуқи йоқ. Ейтқан нахшилар болсун, кийгән кийими, ойниған әсваплири болсун, буларниң һәммиси- театрниң мүлки. Бизниң һәтта, сотқа бериш һоқуқимиз бар. Һазир биз униңға бармастин, пәқәт сөз билән несиһәт қилип, артистлиримизни агаһландуриватимиз. Амма буниң йәнә бир тәрипи бар. Бизниң артистларниң қериндиши той қилса, унидин көпчилик нахша ейтип бәр десә, у яқ дәп ейталмайду. Буниму чүшүнүшимиз һажәт. Шуниң үчүн биз йүз паиз бу мәсилини йоқ қилалмаймиз. Уйғурларниң той-төкүнлири болуп туриду, биз тойсиз өтәлмәйдиған хәлиқ. Әнди йәнә бир мәсилигә кәлсәк, мениң пикримчә хәлиқ ара дәрижидә биз өзимизни пәқәт миллийлигимиз биләнла тонуштуралаймиз. Асасән хәлиқ аһаңлири, йәни 12 муқам арқилиқ өзимизни көрситәләймиз. Тарихқа нәзәр ташлисақ, умумән барлиқ түркий хәлиқлириниң сәньитигә опера, оркестр, драма, хор кейин кәлгән. Биздә хәлиқ әсваплири, нахша- сазлири, уссуллири  бурундин болған, сәньитимиз шуниңдин башланған.Уларниң һәммиси миллий дурданимиз- 12 муқамда бар. Өз вақтида «Яшлиқ» ансамбли немә үчүн хәлиқ арида тонулди? Сәвәви, асаси уйғур сәньитимиз, йәни миллий нахша- сазлиримиз, уссулиримиз болған. Шуниң үчүн биз пәқәт өзимизниң миллийлигимиз билән утушимиз мүмкүн. Бизни Түркийә қайта тәклип қиливатқининиң сәвәвиму шу- миллийлик билән утуққа йәттуқ, дәп ойлаймән.

—1 май Қазақстан Хәлқи бирлиги күни мунасивити билән оқурмәнлиримизгә қандақ мәйрәмлик тилигиңиз бар?

—Биринчидин, 1-май мәйрими мубарәк болсун!Һәр бир аилигә хатиржәмлик вә берикәт тиләймән. Әң муһим нәрсә, бизниң көпмилләтлик елимиздә достлуқ, бирлик болсун. Қазақстан хәлқи аман болсун, Ассамблея бар, демәк елимиздә течлиқ вә разимәнлик һөкүм сүриду.

—Мурат Абдрим оғли, мәзмунлуқ сөһбитиңиз үчүн көп рәхмәт.

  Сөһбәтләшкән журналист  Гүлжамал Имәржан

Бөлүшүш:
Реклама

1 ПИКИР

  1. Хәлқимиз үчүн, хиражәт бөлингинигә көп күч чиқарғиниңизға чоң рәхмәт, Алладин қайтсун бала жақиңиз өрләп көпийивәрсун! Саламәтлик тиләймән, сиз охшаш оғуллар көпирәк болсикә, дәп тиләймән!

ЖАВАП ҚАЛДУРУҢ

Пожалуйста, введите ваш комментарий!
пожалуйста, введите ваше имя здесь