Аләмшумул медицинидики 10 инновация

0
138

Келидиған жили медициниға мунасивәтлик қандақ технологиялар пәйда болиду?Улар бемарларни сақайтишқа вә умумән медициниға қандақ тәсир етиду?  

Мошу соаллар асасида силәрниң һозуруңларға бүгүнки күндә медицина саһасида қоллинилип келиватқан  тәжрибиләрдин өзиниң қолайлиқлиғи билән алаһидилинидиған бемарларға қолайлиқ 10 инновацияни усунимиз.

Дунияда биринчи пәйда болған «сүнъий өт (поджелудочная железа)»

2016 жили АҚШниң озуқ – түлүкләрниң сапасини санитарлиқ назарәт қилиш башқармиси FDA агентлиғи биринчи типтики диабет билән ағиридиған ағриқларға инсулинниң  аләмдики биринчи гибридлиқ системисини йәткүзүшкә рухсәт бәрди.

Үзлүксиз тәсир қилидиған глюкометр вә инсулинлиқ помпидин тәркип тапқан қурал туюқ система принципи асасида иш елип баридиған болуп, бирдин үч түрлүк хизмәт атқуриду:

  • қанниң тәркивидики глюкозиниң дәрижисини өлчәп, қанчилик дәрижидики инсулинни қуюш керәклигини мөлчәрләп әвитип бериду;
  • Бу һәр бир басқучни өз алдиға ясаш керәк болған қелиплашқан амалларға қариғанда наһайити қолайлиқ ;
  • Бу системини гибридлиқ дәп аташқа болиду, сәвәви, ағриқ керәклик инсулин көләмини өзи бәлгүләп,жүргүзәләйду.

Система көләми жәһәттин наһайити кичик  вә утқур болуп,уни  янчуққа селип жүрүшкиму қолайлиқ .Бу йеңи қуралниң яш өсмүрләрниң қан тәркивидики қәнт көләмини  — 7,7% дин 7,1%, с 7,3% дин 6,8% ғичә бир қелипта сақлап туралайдиғанлиғи эксперимент арқилиқ дәлилләнгән.

Системини тәтқиқ қилиш пәйтидә ижабий нәтижә елинғандин кейин бу технология  FDA агентлиғи тәрипидин қоллап – қувәтләнгән.Мошу нәтижиләр асасида бу технология 2018 жили медицинида қоллинишқа егә болди.Экспертларниң тәкитлиши бойичә бу технологияниң йеқин арида иккинчи типтики диабет ағриғиға гриптар болғанлар үчүнму ишләп чиқирилидиғанлиғи шүбһисиз.

Нейромодуляция уйқиниң обструктивлиқ апноэсини давалаш үчүн

Апноэни давалашниң қелиплашқан усулиниң әкси тәсири можут болуп, у қан қисиминиң көтирилиши,  маскиниң  қолайсизлиғи, клаустрофобия ,бурунниң тутулуп қелиши, тамақниң қуруп кетиши в.б ибарәт.Даваланғучиларниң тәхминән 40% уйқа пәйтидә үзигә кийгүзүлгән ниқапни йәни маскини елип ташлайду Нейромодуляциялиқ системида болса, бу камчилиқлар байқалмайду.

Бүгүнниң өзидә уйқа пәйтидә адәмниң дәм елиш булжуңлирини қелипқа кәлтүридиған имплантантларни тепишқа болиду.Бу система дәм елиш йоллирини күзитидиған қурулғу вә қувәт бәргүчи батареяни толтурушқа мүмкинчилик беридиған симдин тәркип тапиду.Шундақла, жирақтин башқуруш пультиниң ярдими билән башқурилиду.Система адәм ухлиған пәйттә униң дәм елишини бир қелипта тутуп, тил , гекитәк вә таңлай йоллириниң ишлишини рәтләп, дәм елиш йоллириниң  очуқ болушиға шараит яритиду.Бу қурулғуниң адәм организимиға маслишиши үчүн миниинвазивлиқ хирургияни қоллиниду.Қурулғуниң ярдими арқилиқ апноэ – гипопноэ индексиниң вә кислородлуқ десатурацияниң азайғанлиғи клиникилиқ түрдә дәлилләнгән. Нейромодуляцияниң йеңи системиси уйқа ағриғиниң бу түри билән ағириватқан инсанларни давалашниң асасий усули болуп қалидиғанлиғи ениқ.

ЛПНП (төвән дәрижидики липопротеидлар)-холестеринниң төвәнлиши

Холестерин дәрижисиниң жукурулиғи адәм организмида жүрәк, мейә, бөрәк вә аяқ тәрәптики артерияларда  қанниң айлинишини қийинлаштуруп,атеросклерозниң пәйда болушиға елип кеиду.Нәтижидә уйқа артериясиниң стенози,томур ағриқлири, жүрәк ағриғи вә бөрәк ағриқлири миңлиған адәмләрниң өмрини қиймақта.

Алимлар вә дохтурлар онлиған жиллар давамида адәм организмида холестиринниң көтирилиши билән күришип кәлмәктә. 1986 жили биринчи статин қобул қилинди.Бу дорилар беғирниң холестеринни  ишләп чиқиришиға түрткә болидиған ферментларға тосалғулуқ қилиду. Йеқин арида алимлар генетикилиқ жәһәттин холестеринниң  көтирилишигә  йеқин, шундақла организми статинни қобул қилалмайдиған адәмләр үчүн биринчи ингибитор – дорини ишләп чиқти.

Тәтқиқатлар нәтижисидә қандақту бир әкси тәсирләрсиз организмдики холестерин тәркивиниң рекордлиқ йәни  75% төвәнлиши қолға кәлтүрүлгән.Мундақ давалаш жүрәк ағриқлири, инфаркт – миокард вә инсульттин қаза тепиш ховупини  20% төвәнләткән.

Дистанционлуқ йәни жирақтин давалаш

Бемарниң тән – саламәтлигини жирақтин күзитип, мониторинг жүргүзүш  ағриққа дәл вақтида ярдәм көрситишкә мүмкинчилик яритиду.Шундақла, йеқинда операция қилинған бемарниң умумий әһвалини күзитиштә наһайити қолайлиқ.Бу әһвал вақит вә чиқимни үнүмлүк пайдилинишқа шараит яритиду.

Кейинки бир нәччә жилда жирақтин давалаш системиси синақтин өткүзүлди.Бу йәрдә утқур технологиялар алаһидә әһмийәткә егә, сәвәви заманивий шараитта адәмләр смартфонлирини қолидин чүшәрмәй тутуп жүриду.Бу әң алди билән бемар вә давалиғучи арисидики  үзлүксиз мунасивәт,шундақла организмға орунлаштурулған қурулғуларниң ярдими билән бемарниң әһвалидин хәвәр елип туруш.Бемар һәр қандақ вақитта өзини давалиғучи врач билән сөзлишип,видео алақигә чиқип, экспресс – мәслиһәт алалайду йәни тез ярдәм алиду.Дохтур болса, өз новитидә онлайн – режимда бемарниң әһвалидин хәвәр елип туриду.

Йеңи әвлат вакцинацияси.

Йеқин арида орун алған Эбол вә Зика эпидемиялири адәмзатниң жиллар бойи ағриқни давалашниң йолини йәни вакцина издәп жүрүшкә вақитниң йоқлуғини көрсәтти.Мундақ эпидемияларниң алдини елиш үчүн вакцина ишләп чиқириш керәклиги һәм уни йәткүзүшниң қолайлиқ йоллирини тепишниң һажәтлиги ениқланди.Тән саламәтликни сақлаш  органлириниң бу мәсилини әмәлгә ашуруши 2018 жилға режиләнди.

Кейинки вақитларда биз туму ағриғиниң алдини елиш үчүн тез вакцина ойлап тепишни үгәндуқ.Заманивий шараитта тәтқиқатларни бурунқидәк тоху тухуминиң ярдими билән әмәс, тамака өсүмлүгиниң ярдими билән, һашарәтләр вә нанобөләкләрни қоллиниш  арқилиқ жүргүзиду.Бу йеңи усуллар вақитни үнүмлүк пайдилинишқа мүмкүнчилик бериду вә баһасиму әрзән тохтайду.

Вакциниларниң қоллиниш вақтини узартиш вә уни йәткүзүштә қолайлиқ йолни тепиш мәхситидә ишләп чиқарғучилар лиофилизацияни қоллиниду ( қуруқ түрдә қатуруш усули). Бу усул эпидемия чиққан орунларға вакцининиң көп көләмини бирдин  йәткүзүп, уларниң сақлаш вақтини узартишқа мүмкинчилик бериду.

Статистика шуни көрситидуки, миллионлиған адәмләр пәқәт уколдин қорққини үчүнла вакцинидин баш тартиду.Шуңлашқа, алимлар пероральлиқ вә интроназальиқ (бурун вә  ағизға суюқлуқ тамғузуш) вакцинларни ойлап тапмақта.Вакцинини ишләп чиқиришниң, уни йәткүзүш вә сақлашниң  бу йеңи усуллири эпидемияларниң санини азайтип, аләмдики бәзи бир ағриқларниң алдини елишқа ярдәм бериду.

Аялларниң сүт бәзлиридики  хәтәрлик ишшиқни таргетлиқ терапия арқилиқ давалаш

Һазирқи заманда сүт бәзлириниң онкологияси билән күрәш кәскин жүрмәктә.Бу ховуплуқ ағриқни давалашниң йоллири:– химиотерапия, гормонлуқ терапия, вә радиация қолайлиқ усуллар ретидә  тез нәтижә бәрсиму лекин,бу услларниңму әкси тәсирлири можуттур.Шуңлашқиму, бемарлар вә дохтурлар таргетлиқ терапия йоли арқилиқ давалашни жиллар бойи арман қилған.Бир нәччилигән жиллар давамида лейкимия,ашқазан,анилиқ бәзләрдики хәтәрлик ишшиқни давалашта қоллинилидиған ингибиторлуқ классқа ятидиған дора – дәрмәкләр можут.Демәк, йеқин жилларда бу ховуплуқ ағриқни түп йилтизидин йоқ қилип, давалашниң йолиму тепилидиғанлиғи шүбһисиз.

Бүгүнки күндә генетикилиқ жәһәттин бу хәтәрлик ағриқ билән ағириш ховупи бесим адәмләрдиму үмүт пәйда болди. BRCA1/BRCA2 белоклири генлардин BRCA1/BRCA2 тәнлири анилиқ сүт бәзлири вә башқиму органларға авушуп,ДНКниң бузулушиға тосалғулуқ қилиду.Химиятерапия көп вақитта рак ДНКсини зәхмиләндүриду, BRCA генлири болса, хромосомиларни поли(АДФ-рибоз)-полимераз (PARP) ярдими арқилиқ қелипқа кәлтүриду.2017 жилқи тәтқиқатлар шуни көрсәттики,сүт бәзлиридики ховуплуқ ишшиққа гриптар болған PARP ингибиторини қобул қилған  бемарлардики ремиссия йәттә айға созулған болса, пәқәт химиятерапия алғанларниң төрт айғила созулған.Бу йеқин арида хәтәрлик ишшиқ ағриғини давалашниң йеңи басқучқа көтирилидиғанлиғидин хәвәр бериду.

Сүт бәзлиридики рак клеткилириниң көпийиши  HER2 протеининиң адәттикидин жуқурилиғи билән бағлинишлиқтур.Онкологияниң бу түрини  адәттики қелиплашқан усулларниң ярдими билән давалаш мүмкин әмәс.Бирақ, таргетлиқ терапия билән химиятерапияни бирликтә жүргүзүш арқилиқ оң нәтижигә қол йәткүзүлди.Тәтқиқатларниң бири  мана шундақ химия терапия билән таргетлиқ терапияни бириктүрүш арқилиқ даваланған бир нәччә бемарда узақ ремиссияниң болғанлиғини көрсәтти.

ER-оң \ HER2- әкси түрдики сүт бәзлиридики хәтәрлик ишшиқ билән ағиридиған бемарларғиму яхши хәвәр можут.Йеқин арида дора – дәрмәк тәкчилиридә онкологияниң бу типини дававлайдиған үч йеңи ингибитор пәйда болиду. Экспертларниң  пикричә хәтәрлиқ ишшиқни   молекулярлиқ – прицельлиқ давалаш саһасидики бу утуқлар, келәчәктә химиятерапияниң елип ташлинишиға елип келишиниң мүмкинлигини тәкитләйду.

Химиятерапиядин кейин чачниң чүшүп кетишидин сақлаш үчүн музлитиш

Онкологиялиқ ағриққа гриптар болған адәмләргә нурғунлиған еғир вәзийәтләрни баштин кәчүрүшкә тоғра келиду.Химиятерапияниң әң йеқимсиз тәсирлириниң бири у – аял кишиләрдә чачниң чүшүп кетиши.АҚШта мошу проблема билән күришишниң йоли ретидә йеңи технология пәйда болди.

Сүт бәзлириниң  хәтәрлик ишшиғиниң дәсләпки басқучида адъювантлиқ вә неоадъювантлиқ химитерапияни еливатқан аяллар үчүн скальпни тоңлитиш усули қолайлиқтур. Мундақ бемарларни давалашта эксперимент сүпитидә ичидә тоңлитидиған суюқлуқ бар шлемлар қоллинилған. Экспертларниң тәкитлишичә,соғниң тәсиридин пәйда болған тән вазоконстрикцияси вә биохимиялиқ пааллиқниң суслиши чач фолликулилириниң зәхмилинишиниң алдини алиду.

Эксперимент пәйтидә аяллар тоңлитидиған шлемни химиятерапиядин 30 минут илгири, химитерапия пәйтидә вә химиятерапиядин кейин 90 минут кийип жүргән.Арилиқ нәтижисиниң көрсәткүчиси бойичә  аялларниң 50,5% да чач чүшүши байқалмиған.Шлем киймигән пәйттә болса, бемарларниң 100 % ниң чечи чүшүп кәткән.Скальпни тоңлитиш системиси химиятериапияниң бәзи бир түрлиригә мас кәлмәйдиғанлиғиға қаримастин, 2017 жили майда бу технология   FDA  тәрипидин тәсис қилинған.

Бемарлар әһвалини ортақлаштурулған мониторинг арқилиқ күзитиш.

Америкилиқ ассоциация тәрипидин жүрәкни тәтқиқ қилиш жәриянида жүрәк тутма ағриқлириниң  44% стационарлиқ шараитта адәттики дохтурханиларда дәр вақтида ениқлашниң мүмкин әмәслиги ениқланди. Демәк, бемарларниң бесим көпчилиги өз вақтида керәклик ярдәм алалмайду дәп билиш лазим.

Ортақлаштурулған мониторинг жүрәк тутма ағриғиға гриптар болған миллионлиған бемарларниң өмрини сақлап қелишқа мүмкинчилик бериду.Тәтқиқатлар нәтижисидә қан қисимини, жүрәк соқушини,дәм елиш арилиғини  назарәт қилишта қоллинидиған жуқарқи дәрижидики ениқлаш мүмкинчилиги бар камерилар, датчиклар, заманивий қураллар қоллинилған.Адәмгә ховуп кәлтүридиған бәлгүни ениқлиған қурал сигнал билән ишарәт бериду.100000 бемар қатнашқан дәсләпки 13 экспериментта бу система жүрәк тутмисиниң 79%ниң ховупини ениқлап, ишарә бәргән.

Бу тәтқиқатлардин кейин программа йәниму яхши көрсәткүч дәрижисигә кәлтүрүлүп, мутәхәсисләргә назарәт қилинидиған бемарларниң саниниң өсүшигә , клиникилиқ нәтижиләрниң яхшилинишиға елип кәлгән.Экспертлар йеқинда «көпни көргүчи көз» дәп атилидиған системиниң көплигән дохтурханиларда қоллинишқа егә болуп, миңлиған адәмләрниң өмрини сақлап қелишқа мүмкинчилик беридиғанлиғини тәкитләйду.

Операциядин кейинки экспресс  яки сүръәтлик  қелипқа кәлтүрүлүш.

Онлиған жиллар давамида бемарларни операцияға тәйярлаш, операциядин кейинки вақиттики иш – чариләр өзгәрмәй кәлмәктә.Уларниң қатариға тамақ ичмәслик, ағриқни йеникләштүридиған дориларни қобул қилиш,дәм елиш, орундин турмаслиқ ятиду.Бу усуллар ағриқниң техиму еғирлишишиниң алдини елишқа қаритилған.

Амма, бир нәччилигән медицинилиқ мәркәзләр операциядин кейин тез қелипқа келиш программисини ишләп чиқиришқа киришкән.Бу усулниң асаси немидә?

Опиоидларниң (униң орниға мультимодальлиқ анальгезияни, тәркиви шуниңға охшаш дориларни  қоллиниду ) санини азайтип, бемарға операциядин кейинки тамақлиниш режисини вә физикилиқ һәрикәт көләмини усуниду.Кейинки тәтқиқатлар операцидин кейинки сүръәтлик қелипқа кәлтүрүш программисиниң операциядин кейин болидиған келишмәсликләрниң алдини елишқа мүмкинчилик беридиғанлиғини көрсәткән. Бу программа бойичә даваланған бемарлар операциядин кейин болидиған баш қейиш, көңүл ахтуруш қатарлиқ һаләтләрниң тез қелипқа келип, бемарни тез арида өйигә әвәтишкә мүмкинчилик бәргән.

Шуниңға охшаш йәнә бир тәтқиқатниң нәтижисидә , 9000 бемарда операциядин кейин болидиған келишмәсликләр қисқарған.Бу программидин кейин бемарлар операциядин кейин өйлиригә 2-3 күнниң ичидә қайтурулған.

АҚШ ниң хирургиялиқ жәмийәтлири  бу программа асасида мутәхәссиләрни тәйрлап, уни қоллинишқа киргүзгән.

Көз қарчуғи ағриғини генлиқ терапия ярдими билән давалаш.

Йеқин арида АҚШниң  FDA агентлиғи генлиқ терапия билән давалашни қобул қилиду дәп күтүлмәктә.

Һазирқи вақитта әвлаттин әвлатқа берилидиған көз қарчуғи ағриғини давалашниң қолайлиқ йоллири йоқ.Бу ағриқ көп вақитта чоң адәмләрни зәхмиләйду. Фоторецептор клеткилириниң иштин чиқирилиши адәмни кәчки вақитта көрмәйдиған яки йеқин аридики нәрсиләрни ениқ көрәлмәйдиған дәрижигә йәткүзиду.Шундақла, бир аз вақит өткәндин кейин адәм тамамән көрмәс болуп қалиду.Бу проблемини йешиш мәхситидә алимлар керәклик клеткиларға генларни йәткүзүш мәхситидә вирус яки векторлани қоллинишни нәзәрдә тутмақта. RPE65 гениниң вәзиписини орунлайдиған AAV2 векторини қоллинишқа рухсәт берилиду дәп күтүлмәктә. FDA агентлиғи  генлиқ терапияға дориларниң аз учришидиған ағриқларға беғишланған RPE65 статусини бәргән.АҚШниң айрим алимлири болса, бу инновациялиқ амалларни қоллинишни тәклип қилған.

https://innovationhouse.org.ua/ru/statti/10-ynnovatsyj-v-medytsyne-kotorye-budut-dostupny-v-2018-godu/

Бөлүшүш:
Реклама

ЖАВАП ҚАЛДУРУҢ

Пожалуйста, введите ваш комментарий!
пожалуйста, введите ваше имя здесь