Ғәрип әллири билән Япония Хитайни уйғурларни тутқунға елишни тохтитишқа чақирди.

0
398

Тарихта биринчи қетим Ғәрип әллири БМТниң адәм һоқуқлири бойичә Кеңишигә Шинжаң – Уйғур автоном районидики әһвалға мунасивәтлик топлуқ муражәт йоллиди.

Жигирмидин ошуқ әлләр Хитайни Шинжаң – Уйғур автоном райониниң ғәрип тәрипидә этникилиқ уйғурларни аммивий тутқунға елишни тохтитишқа чақирди. «Рейтер»ниң хәвири бойичә БМТниң адәм һоқуқлири бойичә Кеңишигә йолланған топлуқ  муражиәттә бир нәччилигән дипломатларниң исми аталған.

Бирләшкән Милләтләр Тәшкилати  экспертлири вә активистлириниң мәлумати бойичә һазирқи вақитта Хитайниң әлдин алайтән, йәни жирақ орунлашқан ғәрип тәрипидики тутқунлар мәркәзлиридә миллионға йеқин уйғурлар вә шундақла, ислам диниға етиқат қилғучи инсанлар қамаққа елинған. Хитай һөкүмитиниң тәкитлишичә, тутқунға елинғанлар экстремизмни түп йилтизидин йоқитишқа мунасивәтлик «оқутуш мәркәзлири»гә орунлаштурулған болуп, уларға йеңи ихтидарлар вә мутәхәссисликләр үгитилмәктә.

Бирләшкән милләтләр Тәшкилатиниң адәм һоқуқлири бойичә Кеңишиниң президенти намиға йезилған йәни «Рейтер»ға йәткән муражиәткә 22 әлниң вәкиллири қол қойған болуп, уларниң арисида Австралия, Канада, Япония вә европа әллириниң бир түркүми бардур. АҚШ БМТниң адәм һоқуқлири Кеңишиниң тәркивидин өткән жили  чиқип кәткән.

Адәм һоқуқлирини һимайә қилғучилар вә активистларниң тәләплиригә қаримай, бу хәт Кеңәш олтурушида барчиниң алдида оқулидиған рәсмий әризә болуп һесапланмайду. Дипломатлар бу вәзийәтни Хитай тәрипидин мүмкин болған  сәясий вә экономикилиқ жававидин қорқуш билән чүшәндүриду. «Рейтер»ға бәргән интервьюсида ғәрип дипломати: — «Бу Шинжанға мунасивәтлик биринчи аммивий жавап….бу идея резолюцияси муһакимә қилинмиди» — дәп жавап бәрди. Йәнә бир дипломат: — «Бу рәсмий қәдәм, муражиәт мәтини Кеңәштә рәсмий һөжәт ретидә бесилиду…Бу сигнал» — дәп қошумчә қилди.

Хәт авторлири Шинжаңда адәмләрни заңсиз тутқунға елиш ишлириниң жүргүзүлүшигә мунасивәтлик өзлириниң вайимини йәткүзиду. Чоң көләмдики тутқунларни қамаққа елиш орунлиринң көпийиши, Шинжаңда уйғурлар вә башқиму аз санлиқ милләтләрниң һоқуқлирини дәпсәндә қилиш, чәкләш ишлириниң овж елип барғанлиғи тәкитлиниду. Ғәрип әллири Хитайни «Шинжаңда вә Хитайниң барлиқ жайлирида адәм һоқуқлирини вә әркинлигини, шундақла,динға мунасивәтлик әркинлигини  һөрмәтләш»кә чақирди.

Муражиәт авторлири хитай һөкүмитини хәлиқаралиқ мустәқил экспертларниң әлдики вәзийәтни көрүшкә Шинжанға киргүзүлүшигә мүмкинчилик берилишини сориди.

Дипломатларниң ейтишичә ғәрип әллири вәкиллириниң бириму уйғурларниң һоқуқини һимайә қилиш бойичә башланмиға башчилиқ қилишни өз бойниға алалмиди, қорқти. «Рейтер»ға сөһбәт бәргән дипломатларниң ейтишичә бу муражиәт Хитай вәкиллирини наһайити «ғәзәпләндүрди» хәткә мунасивәтлик улар һазир өзлириниң жававини тәйярлимақта.

Бирләшкән Милләтләр Тәшкилати адәм һоқуқлирини һимайә қилиш Кеңишиниң жүмә күни аяқлишидиған үч һәптилик сесиясиниң башлинишида, Шинжаң – Уйғур автоном райониниң вице – губернатори уйғурларни қамаққа елиш мәсилисигә мунасивәтлик жавап бәрди. Униң тәкитлишичә, тутқунлар мәркәзлири турғунларға «экстримистлиқниң  тәсиридин» қоғдинишқа ярдәм беридиған, үгитидиған оқутуш мәркәзлиридур. Вице – губернатор Эркин Туниязниң тәкитлишичә хитай һөкүмити мошундақ «оқутуш мәркәзлириниң» ярдими арқилиқ Шинжаңда терроризм вә диний экстремизм билән утуқлуқ күрәшмәктә. Вице- губернаторниң бу сөзи АҚШ тәрипидин қаттиқ синға елинди.

https://www.golos-ameriki.ru/a/reuters-uighur-un-council/4995147.html?fbclid=IwAR2Pm5A7MKWHlwjZBlIaazvd4RpswRDpbixhlBNZfsinxK-g0gaqwEiN9KE

Бөлүшүш:
Реклама

ЖАВАП ҚАЛДУРУҢ

Пожалуйста, введите ваш комментарий!
пожалуйста, введите ваше имя здесь