Сәбиләр қорқунучлири

0
69

Сизниң балиңиз немидин қорқиду? Балиңиз қорқунучлуқ чүшләрни көп көрәмду? Қорқунуч сизниң балиңизниң өмридә барлиқ нәрсиниң дурус екәнлигидин учур бериду.

Балиниң түндики қорқунучлуқ чүшлирини,униң қорқунучлуқ ойлирини аилиниң хатиржәмлиги билән утуқлуқ екәнлигини көрситидиған синақ, балиңиз баридиған  балилар бағчисидики вәзийәтниң дуруслиғи, у йәрдики атмосфериниң балиңиз үчүн йеқимлиқ екәнлигиниң бәлгүси дәп билишкә болиду. Көп вақитта ата – анилар балам баридиған балилар бағчисида яки мәктәптә барлиқ нәрсә дурус, амма немә үчүн мениң балам әнсиз, орунсиз қорқумсирайду, кечилири қорқунучтин вақирап охинип кетип, анисини издәйду дәп ойлайду. Бирақта, қорқунуч өзлигидин пәйда болмайду, униңму өз сәвәплири бар, һәм уни чүшәндүрүшкә болиду. Балиларниң түндики қорқунучлуқ чүшлириниң сәвәвини «көпчиликкә мәлум сюжетлар» асасида тәһлил қилип көрәйли.

Физикилиқ ужуқтуруш

Балиға уни адәм йәйдиған девиләр, мәхлуқлар, жин момайларниң йәйдиғанлиғи тоғрисида чүшләр аян болиду. Буни «йәп қоюш» әмәлиятта, өмүрдә физикилиқ түрдә әмәс, роһий йүз бериватқан әһвал дәп чүшиниш керәк. Демәк, муәллим, ата- ана яки аилә әзалириниң бири балиға нисбәтән униң тәбииий болмишини өлтүрүш мәхситидә  қисим көрситиватиду дейиш орунлуқ.

Бу немини билдүриду? Балиниң өмридики бир киши  униң қилған яман ишлири әмәс, балиниң әмәлияттики алаһидиликлири үчүн уни тәнқит қилиду, гунакар санайду. Бу балиниң гунаси әмәс, бәлки кимниңду униң башқа адәм болушини халиғанлиғида.Мәсилән: «Сән мундақ болумсиз болмаслиғиң керәк, қара, башқа балилар жүгрәп ойнаватиду! Қара, бәри поңзәк ойнаватиду, турник тартиливатиду сәнчу?» — дегән сөзләрни ейтиду. Аста иш қилидиғанға бейим, өз тәбиити бойичә китап оқуп, әтраптики өзгүрүшләрни күзитип олтарғанни яхши көридиған һеч бир гунаси йоқ балиға өзи халиған мошу ишларни әмәлгә ашурушқа мүмкинчилик берилмәйду. Бу балиниң қәлбини өлтүриду. Буниң өзи йәп қоюш дегән сөз. Әлвәттә мундақ бала чүшидә әтрапида адәм йәйдиған мәхлуқларни көриду.

Қисим көрситиш

Әгәр балиға униң чүшидә балини бири қоғлап келиватқанлиғи, у болса, айиғини көтирәлмәйватқан, жүгрәлмәйватқан болса, бу балиниң өмридә униң энергиясини жутуп қоюватқан бир адәмниң бар екәнлигини билдүриду. Бу ата —  анисиниң бири балиға нисбәтән наһайити жуқури тәләп қоюватқанлиғиниң бәлгүси, яки униң тәң — тушлириниң арисида балини рәнжитип, башқиларниң алдида хижаләт қилип, үстидин күлидиған бириниң барлиғини билдүриду. Йәнә бир сәвәп, муәллим балиға психологиялиқ қисим көрситиватқанлиғида. Кәйнидин қоғлаш, йәм болуш охшаш сәвәпләр асасида болушиму мүмкин, шандақла, қоғлаш балиниң өз – өзини һимайә қилишқа күчи йетидиған пәйттиму чүшкә кириши мүмкин. Мундақ пәйтләрдә балидин униң чүшигә киргән мәхлуқниң кимгә охшайдиғанлиғи, униң көзиниң рәңги вә түри тоғрисида сораңлар.

Қараңғулуқтин қорқуш

Бу ата – анисиниң муһәббити йетишмәйдиған балиларниң қайғуси. Қараңғулуқ балиниң түпки ойида ялғузлуқ, амалсизлиқ, униңға аяқ астидин һужум қилидиған дүшмәнләрдин қәйәргә йошурунуш керәклигини билмәслик билән баравәр. Бу қорқунуч шундақла балиға көп нәрсиниң чүшиниксиз екәнлигини көрситиду.  Мәсилән, барлиғи униңдин рази болуш үчүн немә қилиш керәк. Шуңлашқа, әгәр бала қараңғулуқтин қорқса, униң билән көп вақитта пәқәт физикилиқ түрдила әмәс,роһий биллә болуш керәк. Әгәр силәр өз балаңлар билән пәқәт янфон арқилиқла муамилә қилишқа мәжбур болсаңлар, у вақитта бала билән сөзләшкәндә униң қиливатқан ишлирини махтаңлар, балиға ата — анисиниң униң билән биллә екәнлигини сезинишкә пурсәт бериңлар, әгәрдә кимду бири уни рәнжитсә, ата – аниси униң тәрәпдари болидиғанлиғини билдүрүңлар. Мүмкин, жуқуридики пикирләрдин балиниң кимдин қорқидиғанлиғини чүшинидиғансиләр.

Кәч қелиш

Әгәр балиниң чүшигә униң мәлум бир нәрсини үлгирәлмәйватқанлиғи, поездға яки дәрискә, муһим бир сорунға кәч қеливатқанлиғи кирсә бу балиниң һәр қачан стрессниң қармиғида жүргәнлигини билдүриду. Мундақ балиға өз – өзини сәвиргә кәлтүрүп, дәм елиш һажәт.Униңға чүшидиған еғирлиқни азайтип, бир һәптидәк мәктәптин елип қелип, уйқисини қандурушқа мүмкинчилик бериңлар.

Апәтләр

Әгәр балиниң чүшигә  у бир урушниң ичигә кирип қалғанлиғи, йәр тәврәп яки от кетип, башқиму тәбиий апәтләрниң болидиғанлиғи кирсә, демәк, униң аилисидә көзгә көрүнмәйдиған бир тоқунушларниң болуватқанлиғи ениқ. Ата – анисиниң  бир – бири билән болған мунасивити яхши әмәс болуши мүмкин. Мүмкин аниси момисини (қейин анисини) өч көридиғанлиғини балидин йошурмайду. Бала өйдикиләрниң бәри униң алдида аилидә барлиғиниң дурус екәнлигини көрситип жүрсиму, аилидә бир келишмәсликниң барлиғини туюду. Күндүзи бала өйдә барлиқ нәрсиниң яхши екәнлигигә ишиниши мүмкин, амма, кечиси жүриги униңға бир нәрсиниң дурус әмәслигидин хәвәр бериду.

Мундақ пәйтләрдә ата – аниға өзлириниң мунасивити тоғрисида чоңқур ойлинишқа тоғра келиду. Бәзидә өйдики келишмәсликләр аилә әзалириниң бириниң қилған ишлириға бағлиқ әмәс болуп келиду (дадиси  һарақ ичиду, аниси жаңжал чиқириду). Яхши бир аилиниң кичик қизиға һәр қачан қорқунучлуқ чүшләр киридекән. Ата – аниси уни дохтурға апирипту, амма у һеч нәрсини чүшинәлмәпту. Униң сәвәви төвәндикичә екән:

Балиниң дадиси һәрбий учқуч екән. Аниси дадиси учушқа атланғанда жүригидә қорқунуч билән, вайим билән қизи билән қалидекән. Қиз дадисиниң хәтәрлик ишта екәнлигини чүшәнмәйду, амма анисиниң вайим – қайғуси қизға өтүп униң чүшигә аян болидекән.

Қорқунучлуқ чүшләр ата – аниси иш баби билән һәр қачан роһий жәһәттин әнсирәш үстидә жүргән, ишида келишмәсликләр болуп туридиған ата – аниларниң  балилириға кириду.

Әгәр ата – анисиниң бири ғәзәп, қорқунуч, өч көрүш (кимгә яки немә үчүн екәнлиги муһим әмәс) һиссиятлирини баштин кәчүрсә бала тиничлиқта өмүр сүрәлмәйду. Анисиниң яки дадисиниң ойға чөмүп олтарған пәйттики түриниң көрүнүши, уларниң ғәзәплик қарашлири, янфон билән сөзләшкәндики сөзлири, авазидики чүшкүнлүк балиниң нәзәридин сирт қалмайду. Күндүзи бала бу тоғрисида ойланмайду, амма, түндә қорқунучлуқ чүшләрни көриду.

Көп адәмләр балиларға қорқунучлуқ чүшләр қорқунучлуқ фильмларни көргәнликтин, еғир компьютерлиқ оюнларни ойниғанлиқтин аян болиду дәп ойлайду, һәм уларға фильмларни көрүшкә, компьютер ойнашқа чәк қойиду. Әмәлиятта адәмләр сәвәпни, бәлгүлүк бир һәрикәтниң нәтижиси билән алмаштуруп қойиду. Бала наһайити қорқунучлуқ фильмларни көргәнликтин экрандики дәһшәтләр униң роһий һалитигә тәсир қиливатиду дәп ойлайду.  Балиниң мундақ һаләткә чүшкини аилидики яки балилар бағчисидики вәзийәтниң қолайсизлиғидин. Һаят яхши тәрипигә өзгәргән вақитта балиниң дәһшәтлик қорқунучқа болған қизиқиши йоқайду, һәм у қараңғу бөлмиләргә һеч бир қорқунучсиз киридиған болиду.

ЮЛИЯ ДЖУММ, психолог

Бөлүшүш:
Реклама

ЖАВАП ҚАЛДУРУҢ

Пожалуйста, введите ваш комментарий!
пожалуйста, введите ваше имя здесь